Komt de vraag naar culturele diversiteit in de kunst voort uit de kunst zelf of is het een door de politiek opgelegd idee? Is het een nieuwe vorm van paternalisme of de juist geslepen lens om maatschappelijke bijziendheid optisch te doorbreken? Wat betekent de roep om culturele diversiteit voor de culturele instellingen in het algemeen en het Fonds BKVB in het bijzonder? Staat de mate van culturele diversiteit gelijk aan het aantal subsidietoekenningen aan kunstenaars met een andere culturele achtergrond of wordt die door andere grootheden bepaald. En zo ja, welke? Is culturele diversiteit gelijk aan artistieke diversiteit ? en als dat zo is wat betekent dat dan voor het Fonds BKVB? 

De afgelopen jaren heeft het Fonds BKVB zichzelf deze en andere vragen vele malen gesteld. Eensluidende antwoorden heeft het niet kunnen formuleren maar de toekenningslijsten gaven wel het idee dat culturele diversiteit op dat niveau een feit is. Die tonen een keur aan kunstenaars uit andere landen en culturen, van Azië tot het Midden-Oosten, van Marokko tot Turkije, van Polen tot Servië. En omgekeerd gaan steeds meer kunstenaars naar deze en andere landen om er artistiek onderzoek te doen en hun projecten te realiseren. Het Fonds breidt gestaag zijn netwerk van residencies uit tot deze landen. Is dat alles voldoende of is er meer te doen?

Om op deze vragen antwoord te krijgen en zijn eigen onderzoek naar culturele diversiteit te verdiepen heeft het Fonds BKVB in het vroege voorjaar van 2006 een oproep voor Intendanten Culturele Diversiteit in de media geplaatst. Een ieder die zich aangesproken voelde, kon plannen indienen met als inzet de culturele diversiteit in de kunsten. Op deze wijze, zo meende het Fonds BKVB, zou zichtbaar kunnen worden wat er op dat gebied leeft in de kunsten, welke ambities er zijn en hoe het Fonds daar, ook op beleidsmatig niveau, op in zou kunnen spelen. Vrijblijvendheid was in de vraagstelling niet aan de orde.

Op deze oproep zijn 47 plannen binnengekomen. Een jury aangevuld met de leden van de Commissie Pilotprojecten die dit project initieerde, heeft hier onder voorzitterschap van Els van der Plas zes plannen uit geselecteerd.
Hoewel de jury om zeer uiteenlopende redenen voor deze intendanten heeft gekozen is een samenbindende overweging dat hun projecten een staalkaart bieden aan mogelijkheden. In deze veelheid en verscheidenheid kan de culturele diversiteit in de kunsten haar vorm krijgen. En dat sluit precies aan bij de overwegingen van het Fonds BKVB om het intendantenproject op te zetten: het creëren van mogelijkheden voor kunstenaars met andere intenties, andere achtergronden, andere referenties. Het is als de deurensculptuur van Ai Weiwei op de laatste Documenta: zijn toren van deuren ontsluit even zo vele gekende, gedroomde en onbekende werelden.

De projecten van de intendanten behoren niet tot de reguliere projecten die middels een Bijdrage Werkbudget ook gesteund hadden kunnen worden. Daarvoor zijn teveel verschillende partijen bij de realisatie en uitvoering betrokken en zijn zij te langlopend. Ook in de vorm gaat het hier dus om een vernieuwing van het Fondsbeleid die aansluit bij een veranderde kunstpraktijk.

Het is opvallend dat de uitgangspuntennotitie van minister Plasterk de culturele diversiteit niet meer noemt als politieke prioriteit. Dat kan te maken hebben met politieke moeheid ten aanzien van een gecompliceerd en omstreden onderwerp, met het idee dat het haalbare al gerealiseerd is of dat het inmiddels staand beleid geworden is waardoor het niet opnieuw genoemd hoeft te worden. Maar wat de redenen ook mogen zijn, voor het Fonds BKVB is culturele diversiteit een blijvend zwaartepunt van het beleid in de betekenis van het creëren van ogelijkheden en van kansen en daarmee van het ontsluiten van andere kunst(praktijken).

Lex ter Braak, maart 2007
directeur Fonds BKVB